Rośliny

Roślina dająca papirus, na którym pisali starożytni. Wysokie na trzy metry rośliny za kończone pióropuszami składającymi się z wąskich liści rosną wzdłuż rzek na przestrzeni wielu kilometrów. Jest to cibora papirusowa nazywana powszechnie papirusem właściwym. Pędy papirusu zawierają przestrzenie wypełnione powietrzem, dlatego SA bardzo lekkie i nie toną. Cechę tę odkryto jeszcze w starożytności i budowano z papirusu niewielkie, dwuosobowe tratwy. Papirus występuje przede wszystkim w Egipcie, wzdłuż Nilu oraz nad jeziorami Wiktoria i Czad. Korzenie papirusu tworzą pod ziemią plątaniny, które są przysmakiem hipopotamów. Korzenie przypominają w smaku migdały, dlatego też są również spożywanie w stanie surowym lub jako prażone, przez ludzi. Roślina ta wpisała się w historię, ponieważ wytwarzano z niej papirus, czyli rodzaj starożytnego papieru. Technikę wykonywania papirusu znano już cztery tysiące lat ten. Rdzeń pędu wycinano, cięto na cieniutkie paski i układano obok siebie. Następnie układano druga warstwę pasków w poprzek. Tak ułożone dwie warstwy zaprasowywano.

Orzech tej rośliny jest bogatym źródłem skrobi. Jednoroczną rośliną żyjącą w stojących i wolno płynących wodach jest kotewka orzech wodny. Zobaczyć ją można w wodach Europy i Azji Środkowej i Południowej. Zobaczyć można na powierzchni wody tylko jej liście mające kształt owalnego rombu. Wiele rosnących obok siebie liści tworzy na powierzchni wody ciekawy wzór. Pod powierzchnią wody znajduje się pozostała część rośliny, z której jeden pęd wydostanie się nad wodę, aby na jego końcu zakwitł kwiat. Kwiat kotewki przypomina różyczkę, ale kwitnie bardzo krótko. Liście mogą swobodnie pływać po wodzi, ponieważ starsze, znajdujące się pod wodą pędy mają w zgrubiałej łodydze przestrzenie z powietrzem, niczym balon unoszące roślinę. Kwiat kotewki po przekwitnięciu znika w tafli wody i tam rozwija się owoc. Owoc przybiera kształt orzech z czterema kolcami mającymi kształt kotwicy. Orzech kotewki odrywa się od pędu i za pomocą kolca zaczepi w dnie. Bogate w skrobie owoce kotewki były zbierane i służyły za pokarm. Zmielone dawały mąkę, z której w Indiach wypiekano chleb.

Leniec alpejski to przedstawiciel rodziny sandałowcowatych. Zaliczany jest do pasożytów. Posiada specjalne ssawki, dzięki którym pozbawia innych roślin wody oraz soli mineralnych. W naturalnych warunkach występuje w Europie oraz na Kaukazie – i tylko w górach (co zresztą sugeruje sama jego nazwa). Czerwona lista roślin i grzybów Polski sklasyfikowała go jako gatunek zagrożony wyginięciem – i to w krytycznym stopniu. Nie tylko zresztą w Polsce jest to rzadka roślina. Jej łodyga osiąga na długość przeciętnie do trzydziestu centymetrów maksymalnie. Liście występują na niej w bardzo niewielkich ilościach. Ma ona poza tym lekko krzaczasty kształt. W górnej jej części pojawiają się kwiaty. Zebrane są one w grona. Mają biały kolor z bardzo wyraźnym, delikatnie zielonym odcieniem. Leniec alpejski jest byliną. Czas jego kwitnienia przypada na okres pomiędzy miesiącami majem oraz lipcem. Jeżeli natomiast chodzi o jego siedlisko, jest spotykany na rozmaitych partiach górskich – aż po alpejskie piętro.

Pszeniec gajowy przynależy do rodziny zarazowatych. Zaliczany jest do pasożytów. Dzięki specjalnym przyssawkom pozbawia inne rośliny wody wraz z solami mineralnymi. Oprócz tego jest również trującą rośliną. W naszym kraju jest gatunkiem dość rozpowszechnionym – szczególnie na ternach nizinnych, a ponadto również w niskich górach. Charakteryzuje się sporą zmiennością morfologiczną. Tylko w naszym kraju wyszczególnić można kilka jego podgatunków. Jeżeli natomiast chodzi o biotop, to występuje w zaroślach oraz liściastych lasach. Jego łodyga osiąga na długość przeciętnie od piętnastu centymetrów do nawet siedemdziesięciu. Liście z kolei odznaczają się jajowatym kształtem. Kwiaty zbierają się w grono, przy czym jest ono dosyć luźne. Czas kwitnienia przypada na okres pomiędzy miesiącami lipcem oraz wrześniem. Pszeniec gajowy jest owadopylną rośliną, jednakże zapylić ją są w stanie tylko te owady, które posiadają długie aparaty gębowe. Owocem rośliny jest torebka posiadająca kształt jajowaty.

Sandałowiec to bodajże najbardziej znany przedstawiciel rodziny sandałowcowatych. Zaliczany jest do roślin pasożytniczych, a pasożytuje na korzeniach sąsiadujących z nim innych roślin, pozbawiając jej tym samym wody zasobnej w sole mineralne. Jest on wiecznie zielonym krzewem albo drzewem. W jego obrębie wyszczególnić można w chwili obecnej osiemnaście gatunków. W naturalnych warunkach spotkać go można na wyspach położonych na Oceanie Spokojnym, a także w niektórych regionach Australii oraz w Azji. W naszym kraju roślina ta nie występuje. Sandałowiec słynie przede wszystkim z tego, że uzyskane z niego drewno charakteryzuje się bardzo specyficznym, przyjemnym, wyrazistym aromatem. Z rośliny tej właśnie pozyskiwany jest olejek sandałowy, który z kolei znajduje zastosowanie między innymi w aromaterapii oraz przemyśle kosmetycznym. Kwiaty tej rośliny zebrane są w wiechy, które są raczej drobne, a zwisają albo ze szczytów łodygi, albo też po jej bokach. Liście z kolei są w dotyku skórzaste.

Szelężnik większy jest przedstawicielem rodziny zarazowatych. Jest pasożytem zaopatrzonym w specjalne ssawki, dzięki którym pozbawia innych roślin wody wraz z solami mineralnym. W wynika to z faktu, iż korzenie tej rośliny nie są zbyt bardzo rozwinięte, moożna o nich wręcz powiedzieć, że są słabe. Ponadto jest również rośliną trującą – tak dla ludzi, jak i dla zwierząt. W warunkach naturalnych występuje ona w bardzo wielu miejscach na kontynentach azjatyckim oraz europejskim. Spotkać ją można także i w naszym kraju – jest u nas bardzo pospolita i rozpowszechniona. Jej łodyga osiąga przeciętnie wysokość mieszczącą się w granicach pomiędzy dwudziestoma centymetrami a osiemdziesięcioma. Zazwyczaj nie jest rozgałęziona, a jeżeli już, to tylko w części górnej – a i to nieznacznie. W niektórych miejscach jest wybarwiona na czarno. Liście mają delikatnie jajowaty kształt, przy czym ich zakończenia są ostre. Kwiaty zbierają się w kłosy. Czas kwitnienia przypada na okres pomiędzy majem oraz lipcem.

Pływająca po wodzie roślina zachwycająca pięknym kwiatem i potężnymi liśćmi. Nazwę swą wiktoria królewska zawdzięcza oczywiście królowej Wiktorii, na cześć, której nazwę tę otrzymała po odkryciu jej przez Schomburgka na wodach Amazonki. Roślina ta ma może pochwalić się największymi liśćmi wśród roślin wodnych. Średnica spokojnie leżącego na tafli wody liścia wynosi około stu osiemdziesięciu centymetrów. Przypomina on nieco patelnię z lekko wygiętą ku górze krawędzią liścia. Indianie obserwujący wiktorię nazwali ją ptasią patelnią, chociaż bardziej stosowna byłaby chyba nazwa ptasia wanna. Woda, która zbiera się po deszczu w liściu służy ptakom do mycia się. Równie okazały jest kwiat wiktorii królewskiej. Mierzy około czterdziestu centymetrów średnicy. Życie kwiatu jest bardzo krótkie. Wynurza się on spod wody w formie pąku, ma to miejsce nocą, kiedy bielutki płatki rozchylają się, aby o wschodzi słońca zamknąć kielich i schować pod wodą. Po zachodzie słońca pąk znowu wynurzy się spod wody, ale kwiat będzie miał kolor różowy. Wydziela on bardzo intensywny zapach przyciągający zapylające go chrabąszcze. O wschodzi słońca znowu zniknie pod wodą, aby tam dojrzeć i przekształcić się w owoc.

Wodna roślina, której kwiat jest symbolem wiecznej miłości. Lotos wpisał się w religię i tradycję ludów czczących Buddę i Brachmę. Budda miał się narodzić w kwiecie lotosu, dlatego kwiat tej rośliny uważany jest za święty. Bóg Brahma przedstawiany jest w hinduskich świątyniach na tle tegoż kwiatu. W Indiach lotos jest, bowiem symbolem wiecznej miłości. Naturalny środowiskiem występowania lotosu orzechodajnego są śródlądowe wody Azji tropikalnej. Ma on dwa rodzaje liści, jedne wystające tuż nad taflą wody, a drugie wznoszące się wysoko ponad lustro wody, nawet dwa metry. Jeszcze wyżej pną się kwiaty lotosu. Kwiaty mogą mieć kolor biały, czerwony lub różowy. Przyciągają swoim zapachem i urzekają pięknem dużych, nawet mających trzydzieści pięć centymetrów średnicy, kwiatów. W widach Nilu występuje inny lotos, nazywany egipskim. Kwiaty mają kolor biały i kwitną tylko nocą. Po czterech nocach obumierają. Zakwitające w tym samym czasie kwiaty zwiastowały nadchodzącą porę urodzajów. Lotos był kiedyś dobrodziejstwem dla najuboższej części mieszkańców, ponieważ z jego nasion wyrabia się mąkę.

Moczarka kanadyjska – chwast wodny siejący w niej spustoszenie. osnąca w Ameryce Północnej moczarka, nazywana kanadyjską jest bardzo uciążliwą rośliną. Rośnie ona na wodzie i nie ma systemu korzeniowego. Cechuje ją bardzo szybki przyrost. Swobodnie pływająca po tafli wody rozplenia się jak chwast. W pierwszej połowie dziewiętnastego wieku została przywieziona do Europy, do berlińskiego ogrodu botanicznego. Bardzo szybko rozrosła się i cześć jej pędów zostało wyciętych i wyrzuconych. Roślina dostała się do pobliskiej rzeki i w niekontrolowany sposób rozrosła. Później okazało się, że za sprawą tej jednej sadzonki zawędrowała do większości rzek w Europie. Spustoszenie w rzekach i straty w gospodarce rybne wywołała również w polskich rzekach. Dostała się tam z laboratorium, przed pierwszą wojną światową. Popularnie moczarka nazywana jest zarazą wodną. Równie uciążliwy jest wilec wodny. Roślina ta zastosowała inną taktykę. Zaplątuje się w pędy innych roślin, w taki sposób, że nie da się jej oddzielić. Wraz z innymi roślinami tworzy zielone wysepki na wodzie.

Kwiat pontederii gruboogonkowej nazywany popularnie hiacyntem wodnym, kwietnie tylko jeden dzień. Ma jednak interesujący jasnofioletowy lub niebieski kolor. Jeżeli do tego dodamy, że kwiaty te zakwitają na setkach metrów kwadratowych wody i można sobie wyobrazić jak wspaniały kobierzec kwiatów tworzą. Niestety na względach estetycznych kończy się pożyteczność tych roślin. Generalnie są one uznawane za pasożytów. Ogonki liściowe hiacyntów tworzą na swoich łodygach rozdęte beczułki, które są wypełnione tlenem i ułatwiają roślinie utrzymywanie się na wodzie. Rozmnażająca się wegetatywnie roślina bardzo szybko jest w stanie zarosnąć duże powierzchnie wodne. Obliczono, że jedna roślina jest w stanie w ciągu jednego roku zarosną cztery kilometry kwadratowe. Dlatego też traktowana jest jak chwast, który trzeba jak najszybciej wyplenić. Duże, gęste kobierce hiacynta pobierają tlen z wody, przez co woda staje się coraz mniej zasobna w ryby. Rozpleniający się chwast przynosi duże straty w gospodarkach. Na Nilu powstały tak gęste sieci tej rośliny, że można było po niej bezpiecznie przechodzić.

Szybko rozpleniająca się roślina, potrafiąca zarosnąć całe jezioro. Rośnie w krajach tropikalnych w wodach lądowych. Topian posokowatych, bo o nim tutaj mowa, jest rośliną sprawiająca kłopoty. Rozmnaża się wegetatywnie i w bardzo niedługim czasie jest w stanie rozprzestrzenić się na cały obszar zbiornika wodnego. Prowadzi to do tego, ze całe stawy pokryte są dywanem powstałym z tej rośliny. Łopian przypomina swoim wyglądem sałatę, dlatego też popularnie nazywany jest sałatą wodną. Liście są połączone w rozetę i przez to przypominają główkę sałaty. Aby nie zbierała się w roślinie woda jest ona pokryta filcem z drobnymi, ale gęstymi włoskami. Roślina przyczepia się do dna za pomocą swobodnie pływających korzeni, które zwisają swobodnie dzięki komorom wypełnionym powietrzem. Znajdujące się w podwodnej części roślin powietrze jest wykorzystywane przez moskity, które wbijają w korzenie rurki oddechowe. Topina jest roślina uciążliwą ze względu na swe szybkie rozmnażanie się, ale również dzięki niej udało się przeżyć wielu osobom. Podczas głodu nawiedzającego kraje Afryki najubożsi pożywiają się nią traktując jako jarzynę. Jest on bogata w sole mineralne, dlatego po wysuszeniu spala się nią, a popiół jest zbierany. Zawiera on bowiem namiastkę soli.